رالی ۳۰۰ درصدی در بورس؛ کدام صندوق اهرمی همچنان می‌تازد؟

صندوق‌های اهرمی در یک سال گذشته یکی از پربازده‌ترین ابزارهای بازار سرمایه بوده‌اند؛ اما بازدهی بالا فقط یک روی ماجراست. روی دیگر، ریسکی است که اگر درست فهم نشود، می‌تواند زیان را هم با همان ضریب به سرمایه‌گذار تحمیل کند.

در واچ‌لیست چهارشنبه ۱۴ مرداد، با حضور بهرام گروسی، مدیر صندوق اهرمی دوایکس کیان و مجتبی فتوحی، کارشناس بازار سرمایه، عملکرد صندوق‌های اهرمی را از زاویه‌ای بررسی کردیم که کمتر در بازار به آن پرداخته شده است؛

نه فقط بازدهی تابلو، بلکه ترکیب پرتفو، چابکی، تمرکز، ضریب اهرمی، حباب، ورود و خروج پول، صنایع مورد علاقه مدیران و ریسک‌های پنهان در دارایی‌های صندوق‌ها.

بهرام گروسی در بخش نخست برنامه توضیح داد که بازار سهام از نگاه او دیگر شبیه سال‌های رکودی پس از ۱۴۰۰ نیست. به اعتقاد او، دو تغییر مهم مسیر بورس را عوض کرده است:

نخست، کاهش فاصله و دستوری‌بودن نرخ ارز شرکت‌ها نسبت به گذشته؛ و دوم، کاهش نسبی قیمت‌گذاری دستوری در صنایعی مانند دارو، غذا و روغنی‌ها. نتیجه این تغییرات، به گفته او، این است که پول دیگر الزاماً بعد از یک موج کوتاه از سهام خارج نمی‌شود، بلکه درون بازار بین صنایع جابه‌جا می‌شود.

او تأکید کرد که خوش‌بینی‌اش به بورس نه از جنس انتظار بازدهی‌های عجیب، بلکه از جنس بازگشت حیات به بازار است؛ بازاری که به تعبیر او دیگر «روی تخت» نیست و دست‌کم آهسته و پیوسته حرکت می‌کند. با این حال، گروسی یک مانع مهم را هم برجسته کرد: دامنه نوسان. از نگاه او، دامنه محدود، به‌ویژه برای صندوق‌های اهرمی، هم فرآیند صدور و ابطال را مختل می‌کند و هم باعث شکل‌گیری حباب‌های مثبت و منفی غیرعادی در صندوق‌ها می‌شود.

در بخش داده‌محور برنامه، مجتبی فتوحی با استفاده از داده‌های فاندینا نشان داد که صندوق‌های اهرمی در تیرماه چه رفتاری داشته‌اند. طبق بررسی او، ارزش پرتفو سهامی صندوق‌های اهرمی به حدود ۹۷ همت رسیده و در میان صندوق‌ها، اهرم کاریزما با حدود ۲۶ همت بزرگ‌ترین پرتفو سهامی را دارد. اما اندازه صندوق لزوماً به معنای جذابیت بیشتر نیست؛ چون برخی صندوق‌ها با تعداد بسیار زیاد نماد، عملاً به صندوقی کم‌چابک و نزدیک‌تر به شاخص تبدیل می‌شوند.

در مقابل، صندوق‌هایی مانند نارنج اهرم، موج و دوایکس، هر کدام شخصیت متفاوتی در مدیریت پرتفو دارند. فتوحی و گروسی هر دو تأکید کردند که سرمایه‌گذار نباید صرفاً بر اساس بازدهی گذشته یا بزرگی صندوق تصمیم بگیرد. معیارهای مهم‌تر عبارت‌اند از:

چابکی پرتفو، میزان تمرکز، ضریب اهرمی، حباب صندوق، ترکیب صنایع، ریسک نمادهای بسته و توان مدیر در تغییر استراتژی.

یکی از بخش‌های مهم برنامه، بررسی رد پول صندوق‌های اهرمی در نمادها و صنایع بود. داده‌ها نشان دادند که نمادهایی مانند فملی، شپنا، غدیر، نوین و مبین در پرتفو همه ۹ صندوق اهرمی حضور دارند. همچنین بیشترین ورود پول صندوق‌های اهرمی در تیرماه به سمت صنایعی مانند فرآورده‌های نفتی، سرمایه‌گذاری‌ها، فلزات غیرآهنی، خرده‌فروشی و بانک‌ها رفته است.

در بخش ریسک، موضوع نمادهای آسیب‌دیده و بسته‌شده مانند مبین، فجر، فولاد و فخوز بررسی شد. فتوحی نشان داد که برخی صندوق‌ها در معرض ریسک بیشتری نسبت به این نمادها قرار دارند و نرخ‌های تعدیل NAV در صندوق‌های مختلف تفاوت قابل‌توجهی داشته است؛ از تعدیل‌های محتاطانه سنگین تا تعدیل‌های بسیار محدود. گروسی توضیح داد که در نبود اطلاعات شفاف از زمان بازگشایی، میزان خسارت و برنامه شرکت‌ها، این تعدیل‌ها ناگزیر تا حدی سلیقه‌ای و مبتنی بر احتیاط مدیر صندوق است.

جمع‌بندی برنامه این بود که صندوق اهرمی ابزار ساده‌ای برای «بازدهی بیشتر» نیست؛ بلکه ابزاری برای خریدن نوع مشخصی از ریسک است. بعضی صندوق‌ها ریسک تمرکز می‌فروشند، بعضی ریسک صنعت، بعضی ریسک اهرم بالاتر و بعضی ریسک نقدشوندگی. بنابراین پرسش اصلی برای سرمایه‌گذار این نیست که کدام صندوق بیشتر رشد کرده؛ بلکه این است که کدام صندوق، ریسکی را می‌فروشد که با سناریوی سرمایه‌گذار سازگارتر است.

در نهایت، اگر بازار سهام وارد فاز صعودی پایدارتری شده باشد، صندوق‌های اهرمی می‌توانند همچنان یکی از ابزارهای مهم کسب بازدهی باشند. اما در بازاری که دامنه نوسان، حباب، نمادهای بسته، تمرکز پرتفو و ریسک‌های بیرونی هم‌زمان فعال‌اند، انتخاب صندوق اهرمی بدون تحلیل داده‌ها می‌تواند پرهزینه باشد.